تشت و رخت
ساعت ٥:٤٦ ‎ب.ظ روز ۱۳۸٩/۱٢/۱٢  کلمات کلیدی: سفر

نقل است در سالهای دور در شهر زنجان هوا به قدری سرد می شده که در بسیاری از مواقع زنانی که جهت شستن رخت و لباس به رودهائی که از میان شهر عبور می کردند مراجعه می نمودند در بسیاری از موارد به دلیل برودت هوا دچار سرمازدگی شده و متاسفانه جان خود را از دست می دادند.تداوم این امر باعث شد تا درسال 1345 هجری قمری مرحوم علی اکبر توفیقی اولین شهردار شهر زنجان دستور ساخت مکانی امن و مناسب جهت شستشوی لباس برای بانوان را صادر نماید.مکانی که امروزه به نام "رختشویخانه زنجان" معروف است. 

بنای رختشویخانه در محله‌ معروف به‌ باباجامال چوقوری (گودال باباجمال) زنجان به‌ دست‌ دو برادر به نام‌های‌ مشهدی‌ اکبر معمار و مشهدی‌ اسماعیل بنا ساخته‌ شده‌ است‌. همونطور که گفتم این بنا در سال 1345 ه.ق به دستور شهردار وقت زنجان آقای علی اکبر توفیقی ساخته شده است. هدف از ساخت این رختشویخانه تامین امنیت و آسایش زنان در یک مکان سرپوشیده بوده است.زمین این مجموعه متعلق به فردی بوده است به نام باقرخان امجد که پس از خرید زمین،این مجموعه در مدت 15 ماه ساخته شد. 

این رختشویخانه در مرکز بافت قدیم شهر زنجان واقع شده و برای آحاد شهروندان به صورت شبانه روزی دایر بوده و مردم شهر، لباس و رخت خود را در آن محل به شکل رایگان می‌شستند.

 این بنا از دو قسمت تشکیل شده است؛بخش اول مربوط به سرایداری و محل مدیریت رختشویخانه بوده و بخش دوم آن، فضاهای مربوط به محل شست و شوی رخت و لباس می باشد. فضای داخلی بنا، با منظره‌ای زیبا طراحی و اجرا شده است. دو ردیف طاق و تویزه به طور متوالی سکوهای سنگی را از هم جدا می‌سازند.این فضا توسط 11 ستون که به طور قرینه قرار گرفته اند،به دو قسمت تقسیم شده است.فضای اصلی رختشویخانه ابعادی به طول 62 متر و عرض 13.7 متر دارد.در دیوارهای این فضا 5 نورگیر جهت تامین روشنائی فضای اصلی تعبیه گردیده اند.

آنچه که از این منظر حائز اهمیت است، موضوع نظم اجتماعی حاکم بر این مجموعه است که از نظر رعایت موازین بهداشتی، امری لازم و ضروری می‌باشد و برای آن تدابیری اندیشیده شده بود. به طوری که محل شست و شوی لباسها به 4 قسمت تقسیم می‌شده.ابتدای شستشو که از انتهای جریان آب است، حوضچه مخصوص لباس‌های بسیار آلوده و لباس‌های مربوط به افراد با امراض ساری بوده است. مجرای آب واقع در حد فاصل حوضچه دوم و سوم مخصوص لباس‌های نسبتاً تمیز و محل آبکشی و حوضچه چهارم مخصوص شستشوی ظروف آشپزخانه و بالاخره حوضچه آخر (اولین حوض از حرکت آب) محل آب تمیز و خوراکی بوده است. بدین سان امر شستشو با رعایت کامل موازین بهداشتی انجام می‌گرفته است. 

خزینه این رختشویخانه ابعادی به طول 17متر،عرض 11.5 متر و ارتفاعی در حدود 8 متر دارد.آب آن نیز از قنات قلعچه میربهاالدین تامین می شده است.

در حال‌ حاضر این‌ اثر تاریخی‌ به‌ موزه‌ باستان‌ شناسی‌ و مردم ‌شناسی‌ استان زنجان تبدیل‌ شده‌ است‌. مجموعه‌ تاریخی‌ رختشویخانه‌ در فهرست‌ آثار تاریخی ایران‌ به‌ ثبت‌ رسیده‌ است‌.

این موزه زیبا اکنون در خیابان سعدی زنجان قرار گرفته است. 

پس دوستان خوبم،اگر در سفرهاتون روزی گذرتون به شهر زنجان افتاد فرصت دیدار از رختشویخانه زنجان رو از دست ندید.